Πώς η Ελλάδα Xάνει τις πόλεις της Eπειδή δεν Eμπιστεύεται τους Δήμους της

 

Χρήστος Τσαφούλιας  Το συνέδριο της ΚΕΔΕ στην Αλεξανδρούπολη λειτούργησε ως μια σπάνια στιγμή θεσμικής ειλικρίνειας για την ελληνική Τοπική Αυτοδιοίκηση. Για πρώτη φορά εδώ και χρόνια, όλες οι πλευρές αναγνώρισαν ότι το σημερινό μοντέλο διοίκησης των δήμων δεν ανταποκρίνεται πλέον στις ανάγκες των πόλεων και των πολιτών. Με διαφορετικές αφετηρίες αλλά κοινό συμπέρασμα, οι δήμοι περιέγραψαν ένα πλαίσιο που έχει εξαντλήσει τα όριά του, μειωμένοι πόροι, ασταθές σύστημα αρμοδιοτήτων και υποχώρηση της θεσμικής τους θέσης μέσα στο διοικητικό οικοσύστημα της χώρας. «ΧΑΙΡΟΜΑΣΤΕ ΝΑ ΣΑΣ ΕΞΥΠΗΡΕΤΟΥΜΕ!»     Σε αυτό το περιβάλλον, οι δήμοι καλούνται να αντιμετωπίσουν προκλήσεις πρώτης γραμμής όπως την ενεργειακή μετάβαση, την κλιματική προσαρμογή, τη στεγαστική κρίση, την αναδιάρθρωση των δημόσιων χώρων, την αστική ανθεκτικότητα. Όλα αυτά απαιτούν σταθερές αρμοδιότητες, μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και πρόσβαση σε πόρους που δεν εξαρτώνται από συγκυριακές αποφάσεις της κεντρικής διοίκησης. Αντί όμως να ενισχύεται ο ρόλος των ΟΤΑ, συνεχώς συρρικνώνεται, με συνέπεια να δημιουργείται ένα χάσμα μεταξύ των αναγκών των πόλεων και των εργαλείων που διαθέτουν οι δημοτικές αρχές. Το ευρωπαικό παράδειγμα Η απόκλιση αυτή γίνεται ακόμη πιο έντονη όταν συγκριθεί η ελληνική πραγματικότητα με τα ευρωπαϊκά δεδομένα. Η αρχή της επικουρικότητας στο άρθρο 5 της Συνθήκης της ΕΕ ορίζει ξεκάθαρα ότι οι πολιτικές πρέπει να σχεδιάζονται στο επίπεδο που βρίσκεται πιο κοντά στον πολίτη, όταν αυτό είναι αποτελεσματικό. Σε χώρες όπως η Ισπανία, το Βέλγιο και η Ολλανδία, αυτό δεν αποτελεί ρητορικό πλαίσιο, αλλά λειτουργικό κανόνα. Οι δήμοι έχουν κανονιστική δυνατότητα, σταθερή φορολογική βάση, πρόσβαση σε ευρωπαϊκή χρηματοδότηση χωρίς γραφειοκρατικές μεσολαβήσεις και διοικητική επάρκεια που αξιολογείται ανεξάρτητα από πολιτικές εναλλαγές. Παραδείγματα όπως η Βαρκελώνη και η Γάνδη δείχνουν τι σημαίνει σύγχρονη τοπική διακυβέρνηση. Στη Βαρκελώνη, η δημοτική πολιτική κοινωνικής κατοικίας αναπτύσσεται με ίδιους πόρους, δικές της κατασκευαστικές δομές και κανονιστικές παρεμβάσεις στην αγορά ενοικίων. Στη Γάνδη, η ενεργειακή δημοκρατία υλοποιείται από τον ίδιο τον δήμο, με ενεργειακές κοινότητες, επενδύσεις σε ΑΠΕ και συμμετοχικούς μηχανισμούς χρηματοδότησης. Και στις δύο περιπτώσεις, η συμμετοχή των πολιτών δεν αποτελεί τυπική διαδικασία, αλλά κεντρικό εργαλείο σχεδιασμού και λογοδοσίας. Αντίθετα, στην Ελλάδα οι δήμοι λειτουργούν χωρίς ουσιαστική αυτοτέλεια. Η κανονιστική τους αρμοδιότητα είναι περιορισμένη, οι προϋπολογισμοί τους εξαρτώνται από κεντρικές μεταβιβάσεις και η πρόσβασή τους στα χρηματοδοτικά εργαλεία της ΕΕ πραγματοποιείται υπό ένα πολυεπίπεδο σύστημα εγκρίσεων. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα μια αυτοδιοίκηση που λογοδοτεί χωρίς να διαθέτει πάντα την εξουσία να παράγει πολιτική. Μια αυτοδιοίκηση που διαχειρίζεται αντί να σχεδιάζει. Το συνέδριο της ΚΕΔΕ κατέστησε σαφές ότι απαιτείται πλέον μια συστημική και όχι αποσπασματική αλλαγή. Χρειαζόμαστε μια νέα αρχιτεκτονική αυτοδιοίκησης που θα στηρίζεται σε τρεις πυλώνες: 1. Θεσμική και κανονιστική αυτοτέλεια. Σταθερό πλαίσιο αρμοδιοτήτων, με ξεκάθαρη κατανομή ευθύνης μεταξύ κράτους και ΟΤΑ, και δυνατότητα των δήμων να εκδίδουν κανονιστικές πράξεις σε κρίσιμα πεδία αστικής πολιτικής. 2. Δημοσιονομική ανεξαρτησία. Σταθερή βάση ίδιων πόρων, αξιοποίηση εσόδων από αστική κινητικότητα, ενέργεια και αστική ανάπτυξη, και άμεση πρόσβαση στα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία χωρίς μεσολάβηση. 3. Επιτελική ικανότητα και αξιολόγηση. Ενίσχυση της διοικητικής επάρκειας, συστήματα εσωτερικής αξιολόγησης, σύγχρονες ψηφιακές υποδομές και πλαίσιο απόδοσης με μετρήσιμους δείκτες κοινωνικού και περιβαλλοντικού αποτελέσματος.  ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ ΣΤΟ FACEBOOK ΣΦΥΓΜΟΣ Σε αυτό το πλαίσιο, ο Δήμος Αθηναίων έχει κάθε λόγο να διεκδικήσει πιο ισχυρή θεσμική θέση. Η Αθήνα δεν μπορεί να λειτουργεί με τα εργαλεία ενός μεσαίου δήμου όταν αντιμετωπίζει προβλήματα μητροπολιτικής κλίμακας όπως, η στεγαστική πίεση, η αστική ασφάλεια, η κλιματική επιβάρυνση, η κυκλοφοριακή συμφόρηση, η ανάγκη για πράσινες υποδομές και δημόσιους χώρους βιώσιμους και ανοικτούς. Η αυτοδιοίκηση της χώρας χρειάζεται επιτέλους να περάσει σε μια νέα εποχή, μια εποχή όπου οι δήμοι δεν θα ζητούν άδειες για να εφαρμόσουν πολιτικές, αλλά θα λογοδοτούν για το αποτέλεσμα των πολιτικών τους. Η μεταρρύθμιση αυτή δεν είναι ζήτημα ιδεολογίας. Είναι προϋπόθεση για να μπορέσουν οι πόλεις να λειτουργήσουν σε ένα περιβάλλον που αλλάζει γρήγορα, απαιτητικά και με πρωτοφανείς προκλήσεις. Μόνο με ισχυρούς, αυτόνομους και σύγχρονους δήμους η χώρα μπορεί να αποκτήσει τοπική διακυβέρνηση που ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα των πολιτών και όχι στη λογική της κεντρικής γραφειοκρατίας. rosa.gr/